Pep tạo ra hệ sinh thái chiến thuật

Ngày Man City công bố Pep Guardiola tiếp quản đội bóng từ mùa 2016/17, đó không phải là một vụ bổ nhiệm gây sốc. Ai cũng biết ông là một trong những HLV xuất sắc nhất thế giới sau những gì đã làm tại Barcelona và Bayern Munich. Nhưng ít ai hình dung rằng, chỉ sau vài năm, Pep không chỉ mang về các danh hiệu, mà còn khiến cả Premier League phải “học lại” cách chơi bóng.

Bóng đá Anh vốn nổi tiếng với tốc độ cao, những pha bóng dài, tranh chấp mạnh mẽ và nhịp độ dồn dập. Guardiola mang đến một triết lý tưởng như đi ngược lại tất cả: kiểm soát bóng đến cực đoan, triển khai từ tuyến dưới, kiên nhẫn kéo giãn đối thủ và bóp nghẹt không gian bằng cấu trúc vị trí chặt chẽ. Thời gian đầu, Man City của Pep từng bị nghi ngờ là “màu mè”, thiếu chất thép để chinh phục một giải đấu khắc nghiệt. Nhưng rồi chính Premier League mới là bên phải thích nghi.

Chỉ trong vài mùa giải, Man City trở thành cỗ máy chiến thắng gần như hoàn hảo. Mùa 2017/18 với 100 điểm là cột mốc lịch sử, không chỉ vì con số tròn trịa, mà vì cách họ đạt được nó: áp đảo gần như mọi đối thủ bằng thứ bóng đá có tổ chức cao, linh hoạt và tàn nhẫn. Các hậu vệ biên bó vào trong như tiền vệ, trung vệ dâng cao tham gia điều phối, tiền đạo lùi sâu kéo giãn hàng thủ – những khái niệm trước đây còn xa lạ với phần đông khán giả Anh nay trở thành điều quen thuộc mỗi cuối tuần.

Pep không chỉ xây dựng một đội bóng mạnh, ông tạo ra một hệ sinh thái chiến thuật. Từ các CLB lớn đến những đội trung bình, ngày càng nhiều HLV cố gắng triển khai bóng từ tuyến dưới, chú trọng cấu trúc vị trí và kiểm soát không gian, những điều vốn là “thương hiệu” của Guardiola. Premier League vì thế trở nên tinh vi hơn về mặt chiến thuật, bớt thuần bản năng và thể lực, giàu tính toán và tổ chức hơn bao giờ hết.

Sự khác biệt của Ferguson và Wenger

Nhưng nếu nói về sự thống trị kéo dài, Pep vẫn phải nhìn lên một cái tên: Sir Alex Ferguson. Trong suốt hơn hai thập kỷ dẫn dắt Man United, Sir Alex không chỉ giành 13 chức vô địch Premier League, mà còn xây dựng nên một đế chế bóng đá thực thụ. Ông vô địch với nhiều thế hệ cầu thủ khác nhau, từ lứa “Class of ’92” đến những đội hình được tái thiết liên tục qua từng giai đoạn.

Điểm vĩ đại nhất ở Sir Alex không nằm ở một hệ thống chiến thuật cố định, mà ở khả năng tiến hóa. Ông có thể chơi trực diện, biên tốc độ, kiểm soát trung tuyến hay phản công sắc lẹm, tùy theo con người trong tay. Khi bóng đá Anh thay đổi, ông thay đổi theo. Khi đối thủ mạnh lên, ông tìm ra cách đi trước một bước. Sir Alex không chỉ quản lý chiến thuật, ông quản lý cả chu kỳ thành công, cái tôi cầu thủ và văn hóa phòng thay đồ, những yếu tố vô hình nhưng quyết định tuổi thọ của một đế chế.

Nếu Guardiola là biểu tượng của tư duy chiến thuật hiện đại, thì Sir Alex là hiện thân của nghệ thuật quản trị trong bóng đá đỉnh cao. Sự bền bỉ trong thành công của ông là điều Pep, dù xuất sắc đến đâu, vẫn cần thêm thời gian để tiệm cận.

Ở giữa hai con người ấy là Arsene Wenger, một nhà cách tân thầm lặng nhưng có ảnh hưởng sâu rộng không kém. Khi Wenger đến Arsenal năm 1996, ông không chỉ mang theo sơ đồ chiến thuật, mà mang cả một triết lý sống cùng bóng đá. Dinh dưỡng, khoa học thể thao, phương pháp hồi phục, phân tích đối thủ – những điều giờ đây là tiêu chuẩn ở mọi CLB – từng bị xem là “lập dị” ở Anh trước khi Wenger xuất hiện.

Trên sân, Arsenal của Wenger là lời tuyên ngôn rằng bóng đá đẹp và hiệu quả không loại trừ lẫn nhau. Đỉnh cao là mùa 2003/04 bất bại, thành tích mà đến nay vẫn chưa đội bóng nào lặp lại. “The Invincibles” không chỉ vô địch, họ vô địch bằng thứ bóng đá mượt mà, giàu kỹ thuật và đầy tính giải trí, góp phần thay đổi gu thưởng thức của khán giả Premier League.

Nếu Sir Alex xây nền cho kỷ nguyên thống trị bằng sức mạnh và bản lĩnh, Wenger mở cửa cho bóng đá Anh bước vào thời đại hiện đại hóa, thì Guardiola là người đẩy cánh cửa ấy đi xa hơn, đưa Premier League hòa nhịp với dòng chảy chiến thuật tiên tiến nhất châu Âu.

Câu hỏi khó có đáp án

Dĩ nhiên, Pep không tránh khỏi những tranh luận. Ông làm việc trong môi trường có nguồn lực T chính dồi dào, với dàn cầu thủ chất lượng cao ở hầu hết mọi vị trí. Những người hoài nghi cho rằng Guardiola chưa từng phải xây dựng thành công dài hạn từ một nền tảng hạn chế như Sir Alex thời kỳ đầu ở MU hay Wenger giai đoạn Arsenal thắt chặt chi tiêu. Một số khác lại cho rằng sự thống trị của Man City khiến cuộc đua vô địch trở nên dự đoán được hơn trong vài mùa giải.

Thế nhưng, công bằng mà nói, tiền bạc không tự biến thành cấu trúc chiến thuật phức tạp, cũng không tự tạo ra thứ bóng đá có tính đồng bộ cao đến vậy. Rất nhiều CLB giàu có từng thất bại trong việc xây dựng bản sắc. Guardiola không chỉ mua cầu thủ giỏi, ông khiến họ hiểu không gian, thời điểm và vai trò trong một hệ thống vận hành như đồng hồ Thụy Sĩ.

Vậy rốt cuộc, ai là HLV vĩ đại nhất lịch sử Premier League? Câu trả lời phụ thuộc vào thước đo của mỗi người. Nếu đặt nặng số danh hiệu và độ dài triều đại, Sir Alex Ferguson vẫn là chuẩn mực gần như không thể chạm tới. Nếu nói về tầm ảnh hưởng đến cách bóng đá Anh ăn, ngủ, tập luyện và tư duy chiến thuật, Arsene Wenger là người mở đường. Còn nếu xét đến mức độ định hình cách chơi của cả một giải đấu trong kỷ nguyên hiện đại, Pep Guardiola là cái tên nổi bật nhất.

Có lẽ thay vì cố tìm một người duy nhất đứng trên đỉnh, Premier League may mắn khi từng có đủ cả ba. Sir Alex xây móng cho một giải đấu toàn cầu, Wenger làm giàu nó bằng tư duy mới, còn Guardiola tinh chỉnh nó thành phiên bản chiến thuật tinh vi của thời đại hôm nay. 

Trong dòng chảy ấy, Pep có thể chưa phải là người vĩ đại nhất theo mọi tiêu chí, nhưng chắc chắn là một trong những HLV có ảnh hưởng sâu sắc nhất mà Premier League từng chứng kiến. Và chỉ riêng điều đó thôi cũng đủ để tên ông được nhắc đến trong mọi cuộc tranh luận lớn của bóng đá Anh, hôm nay và rất nhiều năm nữa.

Đây là trích đoạn từ bài viết "Pep Guardiola & một thập kỷ thay đổi diện mạo cả nền bóng đá Anh". Mời bạn đọc theo dõi bài viết đầy đủ tại đây.